Neden Bütün Peygamberler Erkek? Güç İlişkileri, İdeolojiler ve Toplumsal Düzen Üzerine Bir Siyaset Bilimi Analizi
Peygamberlerin tamamının erkek olması, sadece dini bir mesele olmanın ötesinde, toplumsal yapılar ve güç ilişkilerinin şekillendiği bir alanı da işaret eder. İktidar, kurumlar, ideolojiler, yurttaşlık ve demokrasi gibi kavramlar, peygamberlik gibi kutsal figürlerin cinsiyetle ilişkilendirilmesinde önemli bir rol oynar. Bu yazıda, “Neden bütün peygamberler erkek?” sorusunu, güç dinamikleri ve toplumsal düzenin nasıl birbiriyle iç içe geçtiği üzerinden ele alacağız. Aynı zamanda bu soruyu günümüz siyasal olayları ve teorileriyle ilişkilendirerek, tarihsel ve kültürel bağlamda sorgulayacağız.
Peygamberlik ve Güç İlişkileri
Peygamberler, tarih boyunca toplumu şekillendiren ve yönlendiren figürler olarak kabul edilmiştir. Onların cinsiyeti, toplumların kabul ettiği iktidar yapıları ve toplumsal normlarla doğrudan ilişkilidir. Güç, toplumları organize eden, bireylerin yaşamlarını şekillendiren en önemli faktörlerden biridir. İktidarın nasıl meşru hale getirildiği, kimlerin bu iktidara sahip olduğu ve bu iktidarın hangi değerler üzerinden kurgulandığı, toplumsal düzenin temel unsurlarındandır. Peygamberlerin erkek olarak kabul edilmesi de bu güç ilişkilerinin bir sonucudur.
İktidarın tarihsel olarak erkek egemen bir yapıda şekillendiğini görmek, sadece dinî değil, toplumsal düzeyde de cinsiyetin nasıl bir araç olarak kullanıldığını anlamamıza yardımcı olur. İslam, Hristiyanlık ve Yahudilik gibi tek tanrılı dinlerin hepsinde peygamberlerin erkek olması, tarihsel olarak egemen olan patriyarkal yapılarla örtüşmektedir. Bu dinlerin ortaya çıktığı dönemlerde, erkekler toplumsal, ekonomik ve siyasal alanda egemen figürlerdi. Kadınların toplumda liderlik pozisyonlarına gelmesi pek mümkün değildi ve bu toplumsal yapı, dini inançlar üzerinden de pekiştirilmişti.
İdeolojiler ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri
Din, tarihsel olarak ideolojik bir araç olarak kullanılmıştır ve toplumsal cinsiyet rollerini pekiştiren en güçlü yapılar arasında yer alır. Dini öğretiler, sadece ahlaki ve manevi değerleri değil, aynı zamanda toplumsal normları da belirler. Peygamberlerin erkek olması, bu ideolojik yapının bir parçası olarak kabul edilebilir. Toplumların ideolojik yapıları, genellikle mevcut güç ilişkilerini meşrulaştırma işlevi görür. Din de bu yapıyı destekleyen ve onaylayan bir araç olarak işlev görür.
Dini anlatılarda, erkeklerin tarihsel olarak toplumları yöneten, savaşan ve karar veren figürler olarak tanımlanması, toplumsal cinsiyet rollerinin ve iktidar yapılarının bir yansımasıdır. Bu anlamda, peygamberlik gibi kutsal bir görevin yalnızca erkeklere verilmesi, erkeklerin toplumsal ve dini düzeni temsil etme hakkına sahip olduğu inancını pekiştiren bir ideolojik söylemdir. Kadınların peygamber olamaması, onların toplumsal alandaki liderlik rollerinin sınırlı olduğuna dair derin kökleri olan bir inanç sistemini ortaya koyar.
Meşruiyet, Katılım ve Dinî İktidar
Peygamberlerin erkek olmasının arkasında yatan bir diğer önemli kavram, meşruiyet meselesidir. Meşruiyet, bir otoritenin veya iktidarın, toplum tarafından kabul edilmesi ve ona itaat edilmesi gerektiğini kabul ettiren bir güçtür. Dini meşruiyet, genellikle ilahi bir kaynaktan gelir ve bu kaynak, insanları ikna etmek ve toplumsal düzeni sağlamak için kullanılır. Peygamberlik de bu meşruiyetin en yüksek örneklerinden biridir. Peygamberler, Tanrı’dan aldıkları ilahi emirlerle toplumu şekillendiren ve yönlendiren kişilerdir. Bu bakımdan, peygamberlerin erkek olması, dönemin toplumlarında erkeklerin meşruiyet kazanmış figürler olmasıyla doğrudan ilişkilidir.
Peygamberlerin cinsiyeti üzerinden kurulan bu meşruiyet, aynı zamanda katılım meselesini de gündeme getirir. Toplumda kimin söz sahibi olduğu, kimlerin karar mekanizmalarına dahil olabileceği, çoğu zaman dini inançlar ve ritüeller üzerinden şekillenir. Peygamberlerin erkek olması, aslında kadınların dini ve toplumsal karar alma süreçlerine katılımını sınırlayan bir yapıyı da besler. İslam’ın erken dönemlerinden bugüne kadar, kadınların dini alandaki katılımı genellikle ikincil bir düzeyde kalmıştır. Kadınların camiye gitmeleri, dini liderlik rolü üstlenmeleri ve dini yorum yapmaları gibi unsurlar, genellikle toplumsal normlarla sınırlandırılmıştır.
Demokrasi ve Peygamberlik
Demokrasi, halkın egemenliği ve vatandaşların eşit haklara sahip olduğu bir yönetim biçimidir. Ancak, peygamberlik gibi dini liderlik yapıları, demokrasinin temellerine tamamen zıt bir yapıyı temsil edebilir. Peygamberler, halkı yönlendiren, onlara yol gösteren ve tanrı adına konuşan figürler olarak tanımlanır. Bu, halkın egemenliğine dayalı bir yönetim değil, ilahi iradeye dayalı bir otoriteyi ifade eder.
Günümüzde demokrasinin yükselişi, bireylerin eşit haklar ve katılım taleplerinin artmasıyla paralellik gösteriyor. Ancak, dini kurumların ve öğretilerin hâlâ birçok toplumda iktidar yapısını şekillendirdiği ve meşruiyet kazandırdığı bir gerçek. Örneğin, Suudi Arabistan gibi teokratik rejimlerde, dinî liderlerin toplum üzerindeki etkisi çok güçlüdür ve bu da peygamberlik gibi dini figürlerin erkek olmasının toplumsal ve siyasal yansımalarını gösterir. Bu tür toplumlarda, dini figürlerin ve kurumların gücü, kadınların siyasi ve dini katılımını sınırlandıran bir engel oluşturur.
Günümüz Siyasetinde Kadın ve Erkek Liderlik
Modern siyaset, kadının hakları ve liderlik rollerindeki gelişmelerle şekilleniyor. Ancak, dini liderlikte hâlâ erkek egemenliği baskın durumda. Bununla birlikte, kadın liderlerin sayısının arttığı bir dünyada, din ve siyasetin kesişim noktasında cinsiyetin nasıl bir engel oluşturduğunu gözlemlemek ilginçtir. Örneğin, Avrupa’daki pek çok ülkede kadınlar devlet başkanı ya da başbakan gibi önemli siyasi pozisyonlara gelmişken, dinî liderlik ve peygamberlik gibi kutsal makamlar hâlâ erkeklere aittir.
Bu durum, toplumsal değişim ve cinsiyet eşitliği konusundaki ilerlemelere rağmen, dinin ve dini ideolojilerin toplumsal yapıyı şekillendirme gücünün ne kadar güçlü olduğunu gösterir. Kadınların dini liderlik ve peygamberlik rollerine dahil olmaması, hala süregelen patriyarkal güç ilişkilerinin bir yansımasıdır.
Provokatif Bir Soru: Peygamberlerin Cinsiyeti, Toplumsal Gücü Nasıl Yansıtır?
Peygamberlerin neden hep erkek olduğunu sorgulamak, sadece dini inançları değil, aynı zamanda toplumsal güç ilişkilerini ve iktidarın nasıl kurulduğunu anlamamıza da yardımcı olabilir. Eğer peygamberlik gibi kutsal görevler kadınlara da verilseydi, bu, toplumsal yapıyı ve güç ilişkilerini nasıl değiştirirdi? Kadınların dini liderlikte daha fazla yer aldığı bir dünya, farklı bir toplumsal düzene, farklı bir iktidar anlayışına yol açar mıydı?
Bu sorular, sadece dini bağlamda değil, aynı zamanda günümüz siyasetinde de kadınların güç ve meşruiyet kazanma mücadelesini anlamamız açısından önemli birer ipucu sunar. Toplumlar nasıl şekillendi ve şekillenmeye devam edecek?
Sonuç
Peygamberlerin erkek olmasının arkasında yatan nedenler, sadece dini değil, toplumsal, kültürel ve siyasal yapılarla da ilgilidir. Güç, meşruiyet, katılım ve demokrasi gibi kavramlar, bu yapının temel taşlarını oluşturur. Kadınların liderlik rollerine daha fazla yer veren toplumlar, güç ilişkilerini ve toplumsal düzeni daha eşitlikçi bir biçimde şekillendirme potansiyeline sahiptir. Ancak, dinin ve ideolojilerin bu yapıyı şekillendiren güçlü araçlar olduğu gerçeği, bu dönüşümün ne kadar zorlayıcı olduğunu da gözler önüne seriyor.